Мин кинилэри аан ман-най хас да сыллаавыта цирка сыанатыгар кербутум. Ис киирбэх керун-нээх, бэйэ-бэйэлэригэр барсар уоллаах кыыс киирэн, имигэстик хамсанан унгкуулуу туИээт, кыырт курдук салгын-нга кыырайа квппуттэрэ. Уйдара сылдьан араас туруугу оыгороллорун, нарыннык-намчытык хамсаналларын керв олорон, "талаан уонна дьарык, идэ§э бэриниилээх буолуу уонна хорсун санаа ыпсыста&ына, xapagbi аоылыыр, сургэни квтвбвр кэрэ квстуу буолар эбит" диэн себв-махтайа санаабытым.

Вилсин-, "Кыым" хаЬыат бугукн^ ыалдьыттара — Саха судаарыстыбаннай цирк эти н       артыыстара,

оалгын гимнастара, айар куттаах дьиэ кэргэн Евдокия уонна Владимир Куприяновтар.

— Утуе кунунэн! Евдокия, Владимир, циркэ артыыИа Луолар бада санаа&ыт т| йгохтан сабаламмытай? ЦсиИи идэтэ, олоххо сыала 050 сааЬыттан силис тардан тустэнэр дииллэр.

Владимир: — Мин Мэнгэ Хангалас иккис Наахаратыттан теруттээхпин. Циркэ диэн тугун кыра эрдэхпиттэн билэр этим уонна бу кестубэт    кистэлэнгнээх,

угуйар умсулбаннаах идэни баИылыыр ыра санаалаабым. Haaxapaga Марфа, Сергей Расторгуевтар О50 циркэтин устуудьуйатын арыйбыттара. Онно 2001 с. ахсынньы ыйыгар киирэн дьарыктаммытым. Биирдэ сыанаба тахсаат, Саха судаарыстыбаннай циркэтин кеметунэн Москубава уерэнэ барар буолбутум. Кыра сылдьан дьоммор кыыИыран буугунаатахпына, "О44050 мин Москубава баран хаалыам. Циркэбэ уерэниэм!" диир уЬубун. Инники идэбин адьас кыра эрдэхпиттэн ¦ тустэммиппин. Ogo кута чараас буолан, эрдэттэн сэрэйэн билэр эбит. Ыра санаам туолан, дойду бут тэбэр сурэбэр, Москуба куоракка, Эстрада уонна ускуустуба судаарыстыбаннай училищетын 2005 с. уврэнэн     бутэрбитим.

Уйрэхпин бутэрээт, тута Саха судаарыстыбаннай циркэтигэр улэлии киирбитим.

Евдокия: — Тереебут дой-дум — УеИээ Дьаакы улууЬа. Кыра эрдэхпиттэн унгкуулуур этим. Оскуолабын бутэрэн баран, ун"куу уерэбэр туттарсан киирбитим. 3-е кууруска уерэнэ     сырыттахпына

"БиЬиэхэ, циркэбэ, кэлэн убулуейгэ ун"куулэспэккин Дуо?" диэн ынырбыттара. Онно утсуулээбитим кэннит-тэн "Улэбэ киирэбин дуо?" ; диэн ыйыппыттара. Дьоммут-ктан ыйытан баран биллиэм Диэбитим. Ити курдук, 2004 I с' Циркэбэ балекка унгкуулуу 1 Рирбитим.    Сарсыарда

Уврэнэр, киэИэтин улэлиир этим. Олус сылайарым.

~ Циркэдэ улэлии ^Ийьан билсэн-кврсен,

ДУУ?ЛЭЬЭН Ыал ®УоллУгУт

Ш «Г Мин балаван 1; VnW 9 кунугэр циркэбэ Щк^ киирбитим. Балекка f квпвЫттар бааллара. Олору Шнн^ буоллабым (кулэр). ШШйлго Дусялыын тута 8 бапй?^"кврсвн' бодоруПан ШылдьаПнПЫТ- я . Дьарыктана К'Кэлс-Ги с бэиэ-бэиэтигэр барааччыбыт, кыра

курдук мэниктээн

ччыбыт.

БнИигини холбообут

олунньуга, дьоммутун

билиЬиннэрбиппит. Мин дьонум Yeh33 Дьаан-ыттан кэлбиттэрэ, бары бииргэ Наахараба тахса сылдьыбып-пыт. Сыбаайба буолар диэн кэпеэппиппит. Онтон куЬун, балаван ыйын 16 кунугэр, уруу киэЬэтин тэрийбиппит.

— Биир дьиэ кэргэнтэн икки айар куттаах киЬи баара хайдах эбитий? Салгымтыалаах буолбатах дуо?

В.: — Суо-ох, теттерутун, олус учугэй! Сарсыардаттан киэЬээн"Н"э диэри бииргэ сылдьабыт. Гастролларга эмиэ иккиэн тэю-гэ барабыт. КиИи ахтыспат. Арай оболорбутун ахтабыт. Биир эйгэбЭ улэлиир дьон буоламмыт, биир интэриэстээхпит, биир керуулээхпит.

Е.: — Артыыс буолбутум учугэй, кэргэмминиин куруук бииргэбит. Вова 6 ый га-строльга баран хааплабына, мин оболорбун кытта дьиэбэр соботох олорор буоллабым.

— Салгын гимнаНыгар уврэнэр твИв уустугуй? ЭЬиги ман~най арыый атын идэлээх эбиккит: бииргит — ун"кууЬут, иккискит — циркач.

В.: — Сыбаайбалаан баран пааранан бииргэ унжуулуур кыыспыныын — Валентина Михалевалыын Техаска икки ан"аар ыйга улэлии барбытым. Онно         сырыттахпытына,

Москубаттан       учуутал

кэлбит этэ. Дуся Кыыдаана Константиновалыын киниэхэ Кольцова  уерэммиттэр.

"Секрет!" диэн, миэхэ эрдэ эппэтэбэ, арай кэлбитим кэннэ биидьийэ кердерде. КиЬим Кольцова олорон эрэ, дьэ, уеИээ кетуу-дайыы! (кулэр). Мин се'буу-махтайыы бвбетв буоллум. Дусяттан эр ыламмын буолуо, аны бэйэм полотно тардан бардым. Иккиэн сыыйа-баайа нуемэр окорбуппут. Онтон балеттар отчуоттуур кэнсиэрдэригэр, дьэ, эмиэ иккиэн уеИэ кеттубут-дайдыбыт абай. Балекка киирэрим эмиэ туИунан устуоруйалаах этэ. 200о с. Дусялыын бииргэ олорор кэммитигэр балетмейстер Наталья Кралина ' Балекка киириэххин баварбаккын дуо!

диэн ыйыппыта.

бэйэм бабарар этим. Дусяттан "Балекка киирэн хаалабын дуо?" диэн ыйытабын, киИим "Киириий" диир. Балекка куруук уол тиийбэт. Оскуолаба уерэнэ сылдьан ун~куулуур этим. Улахан дьон"н"0 кылгас кэмн"э хореограф да буола сы лдьы быттаабы м.

Е.: — Уоппускабыт иннинэ абай биир унгкууну уерэттибит. Сайын ол эрэ туИунан санаа-бакка сылдьан баран, куЬун кэлэн, эмискэ ун"куулээн керде. Суох, умнубатах! Сатыыр эбит. "Ээ чэ, киир" диэн буолла. Ити курдук бэрэбиэркэтэ суох киирэн хаалбыта. Ол сабана балекка уолаттар элбэхтэрэ. Билигин урукку укгкууЬут уолаттартан кини соботох хаалла.

—      Уолаттар то50 баран иИэллэрий? Тулуйан-тэИийэн олорботтор дуу?

Е.: — Эр киЬи ун"куулээн дьиэ кэргэнин кыайан иип-пэт. Эдэр эрдэхтэринэ эрэ унгкуулуехтэрин сеп. Дьи-элээх-уоттаах киЬи уЬун гастрольга да сылдьара ыарахаттардаах.

—      Гастроль диэбиккэ дылы, омук сирдэригэр твЬе сылдьабыт?

В.: — Мин саамай ырааппытым диэн Техаска бара сылдьыбытым буолар. Тайванп-га баран Дусялыын сыл ан'аара улэлээн кэлбиппит. Улэ диэн кьпаанаба онно баар этэ. Куулэйдии, си-ри-дойдуну коре Таиланд диэки бара сылдыбыппыт.

Дуся уерэнэ сылдьан Парижка баран кэлбитэ. Сунньунэн,       А рассыыйа

иЬигэр гастроллуубут,. "Тепло вечной мерзлоты" диэн сана испэктээкпитигэр сурун оруолу толорбутум. Итинэн Арассыыйа куораттарынан гастроллаан кэлбиппит. Нууччалар себулээбиттэрэ. Национальнай истииллээх тан"астарбытын олус свбе-махтайа кераллер. Сорохтор "Якутия рулит" дии-дии, туран эрэ ытыс та(1ыналлар.

—      Саха сиригэр хайдах гастроллуугутуй? Салгын гимнастикатын        циркэ бэйэтин эрэ иЬигэр кврдервр буоллаххыт?

В.: — Улууска барар бу-оллахпытына, биллэн ту-рар, салгын гимнастикатын кердербеппут. Арай Уус Алдант-га, влуехумэбэ шапитоба толорбуппут. Сун-таарга кырааннаах массыы-нанан улэлээбиппит. Адреналин онно баар этэ. Аны туран, халлааммыт тыаллааба: кырааммыт хамсыы турара, полотнобут тыапга кетен иЬэрэ. Керееччулэр куттанан, хаИыы-ыЬыы бвбвлере.

—      Циркэбэ иккиэн страховката         суох унтсуулуугут дуо?

Е.: — Суох, страховкалам-маппыт.

—      Сан~а нуемэргитин теИе ер бэлэмниигитий? Тиэхи-ньикэтин эрдэттэн барытын учугэйдик уерэтэн баран тахсаргыт буолуо.

В.:     —      Манхай

утсуулуурбутугэр ер бебе буоллаба. Оттон билигин бу маны ун"куулээн кердерунг ди-этэхтэринэ, ханнык бабарар муусукава унжуупуехпутун сеп. Нуемэрдэрбитин балетмейстер      туруорар, кестуумнэрбитин циркэ сыаба тигэр. "Танго" уонна "Вечная любовь" диэн нуемэрдээхпит, оттон ун"куубут элбэх.

— Быаттан ан~аар илиигитинэн    тутуИа

сылдьан ун~куулуугут. Tehe сылайасыт?

В.: — Сылайы-ыын... Биир нуемэр кэнниттэн соп буолабын. Салгьигна гимнастика кердорон баран балекка эмиэ ун"куулээччибит. Курда-ах гимиастиканы эмиэ толо-рооччубун.

—      Олус имигэстэргит. Шпагаты ааИан иЬэн таах oiropop буоллаххыт.

Е.: -- Он-оробун. В.: — Шпагат диэ... Шпагат диэн миэхэ ыарахан боппуру-ос буолар (кулэр).

—      Куприяновтар куннэрэ хайдах      саваланарый? Сарсыарда тураат, сэрээккэлээн барабыт дуо?

В.: —Дьиэбитигэр сэрээккэ диэн суох. Обо-уруу тубугэ буоллаба. Суунуу-тарааныы, aharaahbiH... Онтон, дьэ, улэбитигэр кэлэн иккиэн дьарыктаммытынан барабыт.

—      Дуся, итиччэ уеИэ катер киИи хорсун санаалаабын" чахчы. Кыра аайыттан ымыттыбатын" буолуо. Эти-стэххитинэ, ким манхай эйэлэИэрий?

В.: — Макгнайгы хардыы-ны иккиэн тэнп-гэ он"оробут. Ха11ыытаспакка-ыЬыытаспакка кыратык "ар-бур" дэсиИэ туИэн баран бутэбит. Уоскуйан баран кэпеэтэбит.

Е.: — Yeh3 квтербуттэн кут-таммаппын. Кэргэммэр эрэ-нэбин уонна дьарыктанар буоллабым. Сурунэ, куустээх дьарык наада. Уе1тээттэн дьону керербун себулуубун. Кыра сылдьан сыана урдугэр кете сылдьабын диэн туНуур этим. Кэлин санаатахпына, циркэбин туЬээбит эбиппин.

—      Салгын гимнастара бэйэбитин куруук кврунэ сылдьар буоллаххыт. Анал туту hap диеталааххыт дуу?

В.: — Мин диетаны тутуспаппын. АЬаабыт

аскын манна кэлэн, син биир дьарыктанан таИаарар буоллабын". Дьиэбитигэр аччыктаан тиийэн баран, дьэ, тото-хана мотуйабыт (кулэр).

Е.: — Мин оболонон баран олус уойа сылдьыбытым. ЫйааГмннааххын диэн yeh3 та1таарбаттар этэ. Вова миигин кыайыан наада буоллаба. Ол эрээри тууннэри-кунустэри дьарыктанан, формабар тургэнник         туЬээччибин.

Саамай сурунэ, киэИэ 6 чаас кэннэ аЬаамыаххын наада.

— Хас оболооххутуй? Оболоргут         теЬвлвре

буоллулар?

В.: — Уоллаах кыыс оболоохпут. Уолбут Вова бый-ыл бастакы кылааска киирэр. Онтубутугар бэлэмнэнэ сылдьабыт. Кыыспыт Илона бый-ыл дьааИыла киИнтэ буолар. Онон биЬиги дьиэ кэргэнтгэ долгутуулаах сыл, ураты уерэх дьыла уунэн эрэр.

—Улэни таЬынан тугунан дьарыктанабытый?

Е.: — Балык, врускэ баран балыктыыбыт. Иллэн" кэм-нэннэхпитинэ, дьиэбитигэр олорон оболорбутун кытта дьарыктанабыт. Сайын дой-дубутугар Наахараба уонна УеИээ Дьаан"ы куоратыгар баран сынньанан кэллибит. Куус-уох эбинэн, дуоИуйа сынньанан улэбитигэр табыстыбыт. Атырдьах ыйын 29 кунугэр Саха циркэтин сайта сезона аИыллар. Билии кунун керсе "Золотой ключик" испэктээк кердеребут. Циркэбэ ыччат сылдьара буоллар. Дьон уксэ оболорго аналлаах диэн са-ныыллар. Барыгытын Циркэбэ кэлэн дуоИуйа сынньамын", сэргэхсийин" диэн ынырабыт. Дьоллоох, доруобай буолук!

Айар куттаах дьиэ кэргэюгэ айымньылаах аартыгы бабарабын.

Диана КЛЕПАНДИНА сэhэргэстэ.